Bringing Science to the Public: The Role of Wikipedia in Scientific Communication
Puyu Yang

Samenvatting:

Wikipedia is uitgegroeid tot een centraal platform voor het publieke gebruik van wetenschappelijke kennis. Als een open, collaboratief bewerkt encyclopedisch project weerspiegelt het niet alleen het bredere informatie-ecosysteem, maar beïnvloedt het ook hoe wetenschap wordt geraadpleegd, geïnterpreteerd en bediscussieerd door miljoenen gebruikers wereldwijd. In dit proefschrift onderzoek ik hoe wetenschappelijke kennis wordt verspreid en betwist op Wikipedia, met speciale aandacht voor de rol van open access-publicaties (OA). Door gebruik te maken van grootschalige datasets en een combinatie van kwantitatieve analyse en netwerkmodellering, analyseer ik de structurele en epistemische dynamieken die ten grondslag liggen aan het gebruik van wetenschappelijke literatuur op het platform.

Het proefschrift bestaat uit twee hoofdonderdelen. In het eerste deel onderzoek ik hoe Wikipedia wetenschappelijke kennis integreert en structureert door grote citatiepatronen van Wikipedia naar wetenschappelijke publicaties te analyseren. Ik laat zien dat Wikipedia sterk leunt op tijdschriftartikelen uit STEM-disciplines, met name biologie en geneeskunde, en dat biografische artikelen fungeren als belangrijke bruggen tussen wetenschappelijke en geesteswetenschappelijke domeinen. Daarnaast onderzoek ik de politieke en epistemische dimensies van citatiepraktijken door de selectie van nieuwsbronnen op Wikipedia te analyseren. Hierbij komt een consistente maar gematigde liberale voorkeur in bronselectie naar voren, zelfs wanneer rekening wordt gehouden met verschillen in feitelijke betrouwbaarheid.

Het tweede deel richt zich op de impact van open access op de verspreiding en betwisting van wetenschappelijke kennis binnen Wikipedia. Op basis van citatiegegevens op artikelniveau constateer ik dat OA-publicaties significant vaker worden geciteerd op Wikipedia dan betaalmuurpublicaties, zelfs wanneer er wordt gecontroleerd voor factoren zoals het aantal citaties en de leeftijd van de publicatie. Dit effect is vooral sterk voor recent gepubliceerde en vaak geciteerde artikelen, wat de versterkende rol van OA in publieke kennisinfrastructuren onderstreept. In het laatste hoofdstuk onderzoek ik hoe wetenschappelijke bronnen worden ingezet in redactiedisputen op Wikipedia. Ik vind dat OA-publicaties niet alleen vaker worden geciteerd, maar ook vaker onderwerp zijn van geschillen, vooral in sociaal gevoelige vakgebieden. Deze bevindingen suggereren dat toegankelijkheid zowel zichtbaarheid als betrokkenheid verhoogt, maar ook de kans op kritiek en controverse vergroot.

Al met al biedt dit proefschrift een veelzijdig perspectief op hoe Wikipedia fungeert als publiek intermediair voor wetenschappelijke communicatie. Door het analyseren van citatiedynamieken, redactionele praktijken en toegangsvormen draagt het bij aan ons begrip van hoe wetenschap wordt vertaald naar publieke kennis en hoe digitale platforms de grenzen van wetenschappelijke autoriteit vormgeven.